Sommen met een open plaats met een kind met dyscalculie

Waarom sommen met een open plaats blokkeren

Veel kinderen met dyscalculie passen een routine toe: de twee getallen nemen en optellen. Bij 7 + … = 12 schrijven ze vaak 19. Dat is geen onoplettendheid: ze hebben de betekenis van bewerkingen en het verband ertussen nog niet opgebouwd. Het teken “=” wordt vaak begrepen als “hier komt de uitkomst” en niet als “is evenveel als”. Sommen met een open plaats zijn dus een goede graadmeter, en een uitstekende kans om die betekenis op te bouwen, als je van het concrete vertrekt.

Signalen om op te letten

• Je kind telt de twee zichtbare getallen op, welke som het ook is.
• Het blokkeert als de open plaats vooraan staat.
• Het weet niet welke bewerking het moet gebruiken.
• Het controleert zijn antwoord nooit.
• Het weigert of panikeert bij zulke oefeningen.

Stap 1: verstopte fiches

Leg 12 fiches op tafel. Verstop er een deel onder een beker en laat er 7 zichtbaar. “Er waren 12 fiches. Je ziet er 7. Hoeveel zijn er verstopt?” Je kind kan tellen, nadenken en dan de beker optillen om te controleren. Dat is precies 7 + … = 12, maar in concrete vorm. Herhaal met andere getallen tot de redenering vanzelf gaat.

Stap 2: splitshuisjes

Teken een huisje met een dak waarop het totaal staat (12) en twee kamers eronder voor de twee delen (7 en …). Je kind ziet dat het geheel uit twee delen bestaat. Ken je het dak en één kamer, dan vind je de andere. Splitshuisjes zijn in Vlaamse scholen goed gekend en vervangen abstracte woorden door een vast beeld. Lees ook getallen splitsen.

Stap 3: rekenfamilies

Vanuit een huisje (12; 7; 5) schrijft je kind de vier sommen van de familie: 7 + 5 = 12, 5 + 7 = 12, 12 − 7 = 5, 12 − 5 = 7. Het ontdekt dat optellen en aftrekken samenhangen. Een “familiekaart” per huisje, opgehangen of in een doosje bewaard, wordt een naslaghulpmiddel. Later hetzelfde voor × en : (4; 7; 28).

Stap 4: de balans

Met een kleine balans en gelijke blokjes begrijp je het teken “=”. Leg 8 blokjes aan de ene kant, 5 + 7 aan de andere: de balans helt over. Hoeveel moet je links bijleggen om in evenwicht te komen? Je kind legt blokjes bij tot het evenwicht er is: 4. Het teken “=” wordt “beide kanten wegen evenveel”. Lees ook gewichtsmaten bij dyscalculie.

Stap 5: de getallenlijn en controleren

Op een getallenlijn zet je kind het begingetal en de uitkomst, en tekent het de ontbrekende sprong. Tot slot controleert het altijd door het getal terug in de som te zetten, hardop: “7 + 5 = 12, het klopt.” Die controleroutine geeft vertrouwen en zelfstandigheid. Lees ook de getallenlijn bij dyscalculie.

Aangepaste oefeningen

1. Met fiches: 10 fiches, 6 zichtbaar. Hoeveel zijn er verstopt?
2. Vul het huisje aan: dak 12, één kamer 7, de andere kamer …?
3. Schrijf de rekenfamilie van het huisje 9; 4; 5.
4. Met de balans: 8 + … = 5 + 7.

Oplossingen. 1. 4. 2. 5. 3. 4 + 5 = 9, 5 + 4 = 9, 9 − 4 = 5, 9 − 5 = 4. 4. 4.

Weinig opgaven, met het materiaal binnen handbereik.

Werkbladen aanpassen

• Splitshuisjes al getekend.
• De open plaats als duidelijk zichtbaar vakje, altijd hetzelfde.
• Eerst de open plaats achteraan, dan in het midden, dan vooraan.
• Een gedrukte getallenlijn ernaast.
• Een vakje “ik controleer” om aan te vinken.

Lees ook hoofdrekenen bij dyscalculie.

Een vaste oefensessie van tien minuten

Drie minuten verstopte fiches; drie minuten met splitshuisjes; twee minuten een rekenfamilie schrijven; twee minuten controleren en uitleggen. Dezelfde opbouw stelt je kind gerust en helpt de aanpak te automatiseren.

Aanpassingen in de klas

Je kind kan zijn familiekaarten, splitshuisjes, materiaal en de tafelkaart gebruiken bij sommen met vermenigvuldigen. Je kunt minder opgaven geven en meer tijd. Bij een toets waardeer je de aanpak en het controleren. Lees ook aanpassingen bij toetsen.

Wat kunnen ouders doen?

Speel verstoppertje met snoepjes of knikkers en stel raadseltjes uit het dagelijks leven (“Ik had 10 koekjes, er zijn er nog 4. Hoeveel hebben we opgegeten?”). Prijs de aanpak en het controleren, ook als het antwoord nog niet juist is.

Wanneer hulp vragen?

Telt je kind ondanks het materiaal steeds de zichtbare getallen op, bespreek dat dan met de leerkracht of logopedist: gericht werken aan de betekenis van bewerkingen kan nodig zijn.

Samengevat

Verstopte fiches, splitshuisjes, rekenfamilies, een balans en controleren: met die hulpmiddelen begrijpt een kind met dyscalculie wat het zoekt in een som met een open plaats.

Spelletjes zonder stress

Het bekerspel (raden hoeveel fiches verstopt zijn), een domino met rekenfamilies of een rekenpiramide met fiches maken sommen met een open plaats speels.

Samenwerken met school

Toon de leerkracht de splitshuisjes en familiekaarten die je thuis gebruikt: dezelfde hulpmiddelen in de klas terugvinden stelt je kind gerust en versnelt de vooruitgang.

Een boekje met successen

Kleef elk splitshuisje dat je kind zelfstandig invulde in een boekje: de verzameling groeit mee met de vooruitgang.

Per leerjaar

In het 1e en 2e leerjaar werk je met splitshuisjes tot 10 en 20. In het 3e en 4e leerjaar breid je uit naar 100 en naar maal- en deelfamilies. Daarna volgen grotere getallen, altijd met dezelfde houvast.

Wist je dat?

Splitshuisjes worden in veel Vlaamse rekenmethodes gebruikt: ze helpen ook kinderen zonder bijzondere moeilijkheden om het verband tussen optellen en aftrekken te zien.

Tot slot

Ga stap voor stap: eerst de open plaats achteraan, dan in het midden, ten slotte vooraan. Zo bouwt je kind zelfvertrouwen op en worden sommen met een open plaats geen struikelblok meer.

Nog aangepaste oefeningen

1. Met fiches: 8 fiches in totaal, 3 zichtbaar. Hoeveel verstopt?
2. Splitshuisje: dak 10, één kamer 4. De andere?
3. Schrijf de rekenfamilie van 3; 5; 15 (×, :).

Oplossingen. 1. 5. 2. 6. 3. 3 × 5 = 15, 5 × 3 = 15, 15 : 3 = 5, 15 : 5 = 3.

Het materiaal blijft beschikbaar.

Wanneer hulp vragen?

Telt je kind ondanks de hulpmiddelen steeds de zichtbare getallen op, vraag dan advies aan de leerkracht of logopedist.

Een laatste tip

Gebruik op alle werkbladen hetzelfde symbool voor de open plaats (een leeg vakje): die stabiliteit stelt je kind gerust. Wissel niet tussen puntjes, vraagtekens en vakjes, want elke verandering vraagt extra aandacht.

Meer lezen

Lees ook sommen met een open plaats: de aanpak, rekeneigenschappen bij dyscalculie en hoofdrekenen bij dyscalculie.

Veelgestelde vragen

Waarom schrijft mijn kind 19 bij 7 + … = 12?

Omdat het uit routine de zichtbare getallen optelt. Verstopte fiches en splitshuisjes helpen begrijpen wat het zoekt.

Wat is een splitshuisje?

Een schema met het totaal op het dak en de twee delen eronder.

Wat zijn rekenfamilies?

De vier sommen bij drie getallen: 7 + 5 = 12, 5 + 7 = 12, 12 − 7 = 5, 12 − 5 = 7.

Hoe leg je het teken = uit?

Met een balans: beide kanten zijn evenveel waard.

Moet je elk antwoord controleren?

Ja: het getal terug in de som zetten geeft vertrouwen en zelfstandigheid.

Moet je sommen met een open plaats vermijden bij dyscalculie?

Nee: goed aangepast bouwen ze de betekenis van bewerkingen op, wat essentieel is om vooruit te gaan.

Welk materiaal gebruik je?

Fiches en een beker, splitshuisjes, familiekaarten, een balans en een getallenlijn.

Hoeveel opgaven per keer?

Drie of vier, goed begrepen, liever dan een lange reeks.