Wat betekent DYS?
DYS is een verzamelnaam voor leerstoornissen waarvan de naam met "dys" begint: dyslexie (lezen en spellen), dyscalculie (rekenen), dyspraxie of DCD (motoriek en coördinatie) en dysorthografie (spelling). Ook aandachtsproblemen zoals ADHD worden er soms bij genoemd. Al deze stoornissen kunnen invloed hebben op wiskunde, maar elk op een andere manier. Een kind met dyslexie kan goed rekenen, maar struikelt over de opdrachten. Een kind met dyspraxie begrijpt de meetkunde, maar krijgt de tekening niet netjes op papier. Een kind met dyscalculie heeft moeite met de getallen zelf. Daarom is het belangrijk om te weten waar het probleem precies zit.
Bij dyslexie: het lezen uit de weg halen
Kinderen met dyslexie lopen vooral vast bij opdrachten en vraagstukken met veel tekst. Kies oefeningen met korte, duidelijke opdrachten en een groot, rustig lettertype. Lees de opdracht voor of laat voorleessoftware gebruiken. Markeer de vraag en de getallen. Let ook op het overschrijven van getallen: 36 kan 63 worden. Meer in dyslexie en rekenen.
Bij dyscalculie: getallen zichtbaar maken
Kinderen met dyscalculie hebben nood aan concreet materiaal, weinig opgaven per keer, vaste strategieën en veel herhaling. Kies werkbladen met visuele steun zoals een getallenlijn, een rekenrek of een honderdveld, en met één soort oefening per blad. Laat hulpkaarten zoals een tafelkaart gebruiken. Meer in wiskunde leren met dyscalculie.
Bij dyspraxie: de motoriek ontlasten
Kinderen met dyspraxie hebben moeite met schrijven, tekenen en het hanteren van lat, passer en geodriehoek. Kies werkbladen met grote vakken om te schrijven, grote figuren en weinig tekenwerk. Laat antwoorden aankruisen of omcirkelen in plaats van uitschrijven. Gebruik antislipmateriaal en eventueel meetkundesoftware. Meer in dyspraxie en meetkunde.
Bij aandachtsproblemen: kort en overzichtelijk
Kinderen met aandachtsproblemen raken snel afgeleid door een vol blad. Geef één strook of één opgave tegelijk, dek de rest af en las korte pauzes in. Een timer die aangeeft hoe lang er nog gewerkt wordt, kan helpen, zolang die geen tijdsdruk geeft op de antwoorden zelf.
Wat alle DYS-werkbladen gemeen hebben
- Weinig opgaven per blad en veel witruimte.
- Een groot, goed leesbaar lettertype.
- Korte opdrachten met vaste woorden.
- Eén soort oefening per blad.
- Een uitgewerkt voorbeeld bovenaan.
- Visuele steun waar nodig.
- Dezelfde leerstof als het gewone werkblad, in een aangepaste vorm.
Zo kan een kind met een DYS-stoornis dezelfde vaardigheden oefenen als zijn klasgenoten.
Werkbladen per leerjaar
1e leerjaar: tellen, optellen, vormen. 2e leerjaar: getallen tot 100, klok lezen. 3e leerjaar: maaltafels, geld, gewicht. 4e leerjaar: delen, breuken, omtrek. 5e leerjaar: kommagetallen, oppervlakte. 6e leerjaar: procenten, evenredigheid, volume. Alle werkbladen zijn gratis en in pdf af te drukken.
Spelletjes zonder tijdsdruk
Naast werkbladen vind je op ProfMathia bij elk thema een spel dat het kind op zijn eigen tempo laat werken, met duidelijke feedback. Spelletjes maken het oefenen afwisselend en minder beladen. Combineer ze met werkbladen: een werkblad om te oefenen, een spel om te herhalen.
Zo gebruik je de oefeningen thuis
- Kies een thema dat op school aan bod komt of dat nog moeilijk is.
- Begin met het niveau waarop je kind de meeste opgaven zelf kan.
- Werk kort: tien minuten per keer.
- Verbeter samen en bespreek één of twee fouten.
- Herhaal hetzelfde thema een paar dagen later met een spel.
- Houd bij welke thema’s al goed gaan.
In de klas
Leerkrachten kunnen de DYS-werkbladen inzetten voor differentiatie: de hele klas werkt rond hetzelfde thema, maar leerlingen die er nood aan hebben, krijgen een aangepast blad. Leg ze ook vrij beschikbaar in een map, zodat leerlingen zelf kunnen kiezen. Veel kinderen zonder diagnose werken ook graag met een rustiger blad.
Voorbeeld: hetzelfde vraagstuk voor drie kinderen
Het vraagstuk luidt: "Een klas van 24 leerlingen gaat op uitstap. In elke auto kunnen 4 kinderen. Hoeveel auto’s zijn er nodig?" Voor Lien, die dyslexie heeft, wordt het vraagstuk voorgelezen en staat de vraag in het vet. Ze lost het vlot op: 24 gedeeld door 4 is 6 auto’s. Voor Milan, die dyscalculie heeft, ligt er een tekening met 24 bolletjes die hij in groepjes van 4 omcirkelt, en een tafelkaart. Hij telt 6 groepjes. Voor Yara, die dyspraxie heeft, staat het antwoord in meerkeuzevorm: ze kruist 6 aan in plaats van de deling uit te schrijven. Alle drie tonen ze dat ze het vraagstuk begrijpen. Dat is precies het doel van aangepaste oefeningen: hetzelfde leren, op een manier die bij het kind past.
Wanneer meerdere DYS-stoornissen samen voorkomen
Het komt vaak voor dat een kind meer dan één leerstoornis heeft, bijvoorbeeld dyslexie en dyscalculie, of dyspraxie en aandachtsproblemen. De aanpassingen worden dan gecombineerd: korte, voorgelezen opdrachten, weinig opgaven, visuele steun en weinig schrijfwerk. Het is belangrijk om goed te kijken welke drempel het meest in de weg zit bij een bepaalde oefening, en daar eerst iets aan te doen. Overleg met de leerkracht, het CLB en eventuele hulpverleners helpt om de juiste combinatie te vinden.
Een korte checklist bij het kiezen van een werkblad
- Kan mijn kind de opdracht zelf lezen of moet ze voorgelezen worden?
- Staan er niet te veel opgaven op één blad?
- Is er genoeg ruimte om te schrijven of te tekenen?
- Is er een voorbeeld?
- Is er visuele steun bij de getallen?
- Moet er veel getekend of gemeten worden?
- Kan mijn kind ongeveer drie op de vier opgaven zelf?
Beantwoord je de meeste vragen positief, dan is het werkblad geschikt.
Waarom gratis en zonder inschrijving
De DYS-werkbladen op ProfMathia zijn gratis en zonder verplichte inschrijving te downloaden. Ouders en leerkrachten kunnen ze dus meteen gebruiken, zonder drempel. Elk werkblad bestaat in een gewone en een aangepaste versie met dezelfde leerstof, zodat een kind met een DYS-stoornis kan meewerken met de klas. Druk alleen af wat je nodig hebt, één blad per keer, en bewaar afgewerkte bladen in een map per thema. Zo bouw je stap voor stap een persoonlijk oefenpakket op dat aansluit bij wat je kind echt nodig heeft.
Kort samengevat
Ken de stoornis van je kind, kies oefeningen die de juiste drempel wegnemen, werk kort en regelmatig, en overleg met de school. Zo wordt wiskunde voor elk kind haalbaar.
Na het oefenen
Bekijk na elke oefensessie samen wat goed ging en wat nog moeilijk was. Noteer de thema’s in een eenvoudig overzicht met kleuren: groen voor wat lukt, oranje voor wat nog wat oefening vraagt, rood voor wat nog niet gaat. Je kind ziet zo zijn eigen vooruitgang, en jij weet welk thema je de volgende keer kiest. Deel het overzicht met de leerkracht of de logopedist: zo werken jullie samen aan dezelfde doelen, met dezelfde aanpak.
Samen met school en hulpverleners
Bespreek met de leerkracht, de zorgcoördinator en eventueel de logopedist welke aanpak werkt. Gebruik dezelfde strategieën en hulpmiddelen thuis en op school. Afspraken over redelijke aanpassingen, zoals extra tijd of een tafelkaart bij toetsen, maak je samen. Lees meer in aanpassingen bij toetsen.
Veelgestelde vragen
Wat zijn DYS-oefeningen?
Oefeningen in een aangepaste vorm voor kinderen met dyslexie, dyscalculie of dyspraxie: weinig opgaven, groot lettertype, korte opdrachten en visuele steun.
Zijn de DYS-werkbladen gratis?
Ja, alle DYS-werkbladen op ProfMathia zijn gratis en in pdf af te drukken, voor het 1e tot het 6e leerjaar.
Helpen DYS-werkbladen ook kinderen zonder diagnose?
Ja. Veel kinderen werken graag met een rustiger, overzichtelijker blad.
Welke oefeningen bij dyslexie?
Oefeningen met korte opdrachten, een groot lettertype en weinig tekst, waarbij de opdracht eventueel wordt voorgelezen.