Wat is een staafdiagram?
Een staafdiagram stelt gegevens voor met staven: hoe hoger (of langer) de staaf, hoe groter het aantal. Je gebruikt het om dingen te vergelijken, zoals het aantal kinderen per lievelingsfruit, de temperatuur per maand of de verkochte koeken per dag. Staafdiagrammen komen aan bod vanaf het 3e leerjaar en worden in het 4e leerjaar uitgediept.
De onderdelen van een staafdiagram
- De titel: waarover gaat het diagram?
- De horizontale as: de categorieën, zoals de sporten of de dagen.
- De verticale as: de aantallen, met een schaalverdeling.
- De staven: één per categorie, allemaal even breed.
Lees altijd eerst de titel en de assen. Zo weet je wat de staven betekenen voor je begint te rekenen.
Een staafdiagram lezen in vier stappen
- Lees de titel en de namen van de assen.
- Bekijk de schaal: telt elk streepje 1, 2, 5 of 10?
- Zoek de juiste staaf en volg de bovenkant horizontaal naar de verticale as.
- Lees het getal af, en beantwoord dan pas de vraag.
Vragen gaan vaak over vergelijken: "Hoeveel kinderen meer kozen voetbal dan tennis?" Dan lees je twee waarden af en trek je ze van elkaar af.
Let op de schaal
De meeste fouten ontstaan bij de schaal. Telt elk streepje 2, dan staat een staaf die tot het derde streepje komt voor 6, niet voor 3. Komt een staaf tussen twee streepjes, dan ligt de waarde ertussenin: tussen 10 en 20 bij een schaal per 10, dus ongeveer 15.
Zelf een staafdiagram maken
- Verzamel gegevens, bijvoorbeeld met een turflijst in de klas.
- Teken twee assen en kies een schaal die past bij het grootste getal.
- Schrijf de categorieën onder de horizontale as.
- Teken voor elke categorie een staaf tot de juiste hoogte.
- Geef je diagram een duidelijke titel.
Werk op ruitjespapier: dan worden de staven vanzelf even breed en recht.
Veelgemaakte fouten
- De schaal negeren en het aantal streepjes tellen.
- Een staaf afmeten tegen de verkeerde lijn: kijk horizontaal, niet schuin.
- Een vraag beantwoorden zonder de titel te lezen, waardoor gegevens verkeerd geïnterpreteerd worden.
Oefeningen met oplossingen
Een klas hield bij hoeveel boeken er per dag uit de klasbibliotheek werden geleend: maandag 6, dinsdag 9, woensdag 3, donderdag 8, vrijdag 4. Stel je dit voor als staafdiagram met een schaal van 1 boek per hokje.
- Op welke dag werden de meeste boeken geleend?
- Hoeveel boeken meer op dinsdag dan op woensdag?
- Hoeveel boeken werden er die week in totaal geleend?
- Hoeveel boeken werden er gemiddeld per dag geleend?
- Als je een schaal van 2 boeken per hokje gebruikt, hoeveel hokjes hoog wordt de staaf van dinsdag?
Oplossingen. 1. Dinsdag. 2. 9 − 3 = 6 boeken. 3. 30 boeken. 4. 30 : 5 = 6 boeken. 5. 4,5 hokjes.
Een goede schaal kiezen
Bij het maken van een staafdiagram is de schaal de belangrijkste keuze. Zijn de getallen klein, zoals 2 tot 10, dan volstaat 1 per hokje. Bij getallen tot 100 kies je 10 per hokje, anders wordt het diagram veel te hoog. Een vuistregel: deel het grootste getal door het aantal hokjes dat je beschikbaar hebt, en rond af naar een handig getal zoals 1, 2, 5 of 10. Begin de verticale as altijd bij 0, anders lijken verschillen groter dan ze zijn.
Andere soorten grafieken
- Pictogram: elk symbooltje staat voor een aantal, bijvoorbeeld één appeltje voor 2 kinderen. Vaak de eerste grafiek in het 2e of 3e leerjaar.
- Lijndiagram: toont hoe iets verandert in de tijd, zoals de temperatuur per uur.
- Cirkeldiagram: toont hoe een geheel verdeeld is, bijvoorbeeld hoe kinderen naar school komen.
- Tabel: de gegevens in rijen en kolommen, de basis voor elke grafiek.
Een staafdiagram is ideaal om aparte categorieën te vergelijken. In het 6e leerjaar leren kinderen kiezen welke grafiek het best past bij welke gegevens.
Grafieken in de krant en op televisie
Grafieken zijn overal: bij het weerbericht, in de krant, in reclame. Leer je kind kritisch kijken. Begint de as bij 0? Is de schaal eerlijk? Een staafdiagram waarvan de as bij 90 begint, laat een klein verschil tussen 92 en 96 er enorm uitzien. Zo wordt grafieken lezen niet alleen een rekenvaardigheid, maar ook een stukje mediawijsheid.
Tips voor ouders en leerkrachten
Voor ouders: laat je kind een week lang iets bijhouden, zoals het aantal minuten buitenspelen of het weer, en er een staafdiagram van tekenen. Bespreek samen wat het diagram vertelt.
Voor leerkrachten: laat leerlingen een klasenquête houden en de resultaten verwerken in een staafdiagram op groot papier. Hang de diagrammen op en laat andere groepjes er vragen over bedenken. Zo oefenen ze lezen én maken. Combineer met het gemiddelde voor oudere leerlingen.
Een staafdiagram maken: een voorbeeld
Een klas vraagt: "Wat is je lievelingsfruit?" De turflijst geeft: appel 7, banaan 5, aardbei 9, peer 2 en druif 4.
- Schaal kiezen: het grootste getal is 9, dus 1 kind per hokje past.
- Assen tekenen: de horizontale as met de vijf fruitsoorten, de verticale as van 0 tot 10.
- Staven tekenen: appel tot 7, banaan tot 5, aardbei tot 9, peer tot 2, druif tot 4.
- Titel: "Lievelingsfruit in onze klas".
- Controle: tel alle staven op: 27 kinderen, evenveel als in de klas.
De laatste stap is een slimme gewoonte: als het totaal niet klopt met het aantal kinderen, is er een staaf fout.
Staafdiagrammen vergelijken
Soms staan twee reeksen naast elkaar, bijvoorbeeld het aantal jongens en meisjes per sport, met telkens twee staven in een andere kleur. Kijk dan goed naar de legende: welke kleur hoort bij welke groep? Vraag je kind om eerst te vertellen wat het ziet, voor het getallen afleest: "Bij voetbal zijn er meer jongens, bij dansen meer meisjes." Zo oefent het niet alleen aflezen, maar ook interpreteren, een vaardigheid die in toetsen en in het dagelijks leven steeds belangrijker wordt.
Gegevens verzamelen met een turflijst
Voor je een staafdiagram tekent, moet je gegevens verzamelen. Een turflijst is daarvoor ideaal: per antwoord zet je een streepje, en het vijfde streepje trek je schuin door de vorige vier. Zo tel je snel per vijf. Laat je kind een turflijst maken over de kleur van auto’s die voorbijrijden of het weer van elke dag. Daarna wordt het diagram tekenen een logische volgende stap.
Werkbladen, spel en DYS-versie
Oefen met de werkbladen staafdiagram en het spel staafdiagram. Jongere kinderen starten met een grafiek lezen, oudere gaan verder met tabellen en grafieken. De DYS-versie gebruikt duidelijke rasters en minder staven per diagram.
Veelgestelde vragen
Hoe lees je een staafdiagram?
Lees eerst de titel en de assen, bekijk de schaal, volg de bovenkant van de staaf naar de verticale as en lees het getal af.
Wat is het verschil tussen een staafdiagram en een lijndiagram?
Een staafdiagram vergelijkt aparte categorieën. Een lijndiagram toont hoe iets verandert in de tijd.
In welk leerjaar leer je staafdiagrammen?
Vanaf het 3e leerjaar, met verdieping in het 4e leerjaar.
Waarom moet de as van een staafdiagram bij 0 beginnen?
Omdat verschillen anders groter lijken dan ze zijn. Een eerlijke vergelijking start bij 0.
Welke schaal kies je voor een staafdiagram?
Een handige schaal zoals 1, 2, 5 of 10 per hokje, afhankelijk van het grootste getal.
Wat is een legende bij een grafiek?
Een kader dat uitlegt wat de kleuren of symbolen in de grafiek betekenen, bijvoorbeeld blauw voor jongens en rood voor meisjes.