Waarvoor dient een lijndiagram?
Een lijndiagram (of lijngrafiek) toont hoe een grootheid verandert, meestal in de loop van de tijd: de temperatuur per uur, de lengte van een kind per jaar, het aantal bezoekers van een museum per maand. Je zet punten en verbindt ze met lijnstukken. Zo zie je in één oogopslag wanneer de grootheid stijgt, daalt of gelijk blijft. Dat is anders dan een staafdiagram, dat categorieën vergelijkt, en een cirkeldiagram, dat een verdeling toont. Lees ook het staafdiagram.
Assen en schaalverdeling
Een lijndiagram heeft twee assen. De horizontale as toont meestal de tijd (uren, dagen, maanden, jaren). De verticale as toont de gemeten grootheid (graden, centimeters, aantal personen). Elke as heeft een regelmatige schaalverdeling en een eenheid. Voor je een diagram leest, kijk je altijd naar de titel, wat elke as voorstelt en hoeveel één streepje waard is. Lees ook de getallenlijn.
Een waarde aflezen
Om de temperatuur om 12 uur af te lezen, vertrek je bij 12 uur op de horizontale as, ga je recht omhoog tot de lijn, en dan horizontaal naar de verticale as om de waarde af te lezen. Een lat op het diagram helpt om niet af te wijken. Valt het punt tussen twee streepjes, dan schat je de waarde.
Een volledig voorbeeld
Dit zijn de temperaturen van een dag: 8 u: 4 °C; 10 u: 7 °C; 12 u: 11 °C; 14 u: 13 °C; 16 u: 10 °C; 18 u: 6 °C. In het diagram stijgt de lijn van 8 tot 14 uur en daalt ze daarna. De hoogste temperatuur is 13 °C om 14 uur; de laagste 4 °C om 8 uur. Tussen 8 en 14 uur steeg ze met 9 graden; tussen 14 en 18 uur daalde ze met 7 graden.
De vorm van de lijn interpreteren
- Als de lijn stijgt, neemt de grootheid toe.
- Als ze daalt, neemt ze af.
- Als ze horizontaal loopt, blijft de grootheid gelijk.
- Hoe steiler de lijn, hoe sneller de verandering.
Zo kun je het “verhaal” van een diagram in woorden vertellen: “De temperatuur steeg snel in de ochtend, bereikte een hoogtepunt in het begin van de namiddag en daalde daarna.”
Een lijndiagram tekenen
- Teken twee assen die loodrecht op elkaar staan en geef ze een naam en een eenheid.
- Kies een geschikte schaalverdeling (bijvoorbeeld 1 hokje = 1 °C).
- Zet elk punt op de kruising van tijd en waarde.
- Verbind de punten in volgorde met een lat.
- Geef het diagram een titel.
Ruitjespapier maakt het tekenen veel makkelijker.
Het juiste diagram kiezen
Je gebruikt een lijndiagram als de gegevens elkaar in de tijd opvolgen en je een verloop wilt zien. Om categorieën zonder volgorde te vergelijken (lievelingssporten), kies je een staafdiagram; om een verdeling te tonen, een cirkeldiagram. Kunnen kiezen is een belangrijke vaardigheid op het einde van de lagere school. Lees ook het cirkeldiagram.
Oefeningen
- Wat was de temperatuur om 10 uur in het voorbeeld?
- Wanneer was het het warmst?
- Met hoeveel graden steeg de temperatuur tussen 8 en 14 uur?
- Tussen welke uren daalde de temperatuur?
- Welk diagram kies je om de lengte van een kind van 2 tot 12 jaar te tonen?
Oplossingen. 1. 7 °C. 2. Om 14 uur (13 °C). 3. 9 graden. 4. Tussen 14 en 18 uur. 5. Een lijndiagram.
Veelgemaakte fouten
- De titel en de assen niet lezen voor je antwoordt.
- Een fout maken in de waarde van een streepje.
- De assen omwisselen.
- De punten in de verkeerde volgorde verbinden.
- De hoogste waarde verwarren met het moment waarop ze bereikt wordt.
Uitdaging voor sterke rekenaars
- Een kind is 110 cm op 6 jaar, 122 cm op 8 jaar en 134 cm op 10 jaar. Hoeveel groeit het gemiddeld per jaar? Hoe groot is het ongeveer op 11 jaar als dat zo doorgaat?
Oplossingen. 12 cm in 2 jaar, dus 6 cm per jaar; ongeveer 140 cm op 11 jaar.
Het is een schatting: groeien verloopt niet altijd in een rechte lijn!
Diagrammen per leerjaar
3e en 4e leerjaar: tabellen en staafdiagrammen lezen. 5e leerjaar: eenvoudige lijndiagrammen lezen. 6e leerjaar: lijndiagrammen tekenen, het soort diagram kiezen, een verloop interpreteren. Lees ook de tabel met dubbele ingang.
Wat kunnen ouders doen?
Noteer een week lang elke dag samen de buitentemperatuur en teken het diagram. Houd de lengte van je kind elk jaar bij op een lijn. Bekijk de diagrammen in weerberichten of kranten en laat je kind “vertellen” wat ze tonen.
Samengevat
Een lijndiagram toont een verloop in de tijd; je leest eerst de titel en de assen; een stijgende lijn betekent een toename, een dalende een afname; en je tekent het door punten te zetten en te verbinden.
Wist je dat?
De eerste bekende lijngrafiek werd in 1786 getekend door de Schot William Playfair, om de evolutie van de handel van Engeland te tonen. Vandaag zie je ze overal: weer, beurs, gezondheid, sport.
Diagram en negatieve getallen
Als de temperatuur onder nul zakt, loopt de verticale as door naar beneden met negatieve getallen. De lijn komt dan onder de horizontale as. Lees ook negatieve getallen.
Een laatste tip
Lees altijd eerst de titel en de assen: zonder die informatie zegt een lijn niets.
Extra oefeningen
- Een winkel verkoopt 20 ijsjes in april, 45 in mei, 80 in juni, 120 in juli. Stijgt of daalt de lijn?
- Tussen welke maanden is de stijging het grootst?
Oplossingen. 1. Ze stijgt. 2. Tussen juni en juli (+40).
Tot slot
Een lijndiagram lezen is een verhaal vertellen met getallen: oefen met het weer, de groei of verkoopcijfers. Zo wordt het een vaardigheid die je kind ook later nog goed kan gebruiken.
Een project voor de klas
Noteer een maand lang elke ochtend de temperatuur en maak samen een groot lijndiagram aan de muur. Bespreek elke week wat de lijn vertelt.
Een laatste woord
Titel, assen, schaalverdeling: lees ze altijd eerst.
Onthoud
Een stijgende lijn: het neemt toe. Een dalende lijn: het neemt af.
Meer lezen
Lees ook tabellen en grafieken lezen, het staafdiagram en negatieve getallen (voor temperaturen onder nul).
Veelgestelde vragen
Waarvoor dient een lijndiagram?
Om te tonen hoe een grootheid verandert, meestal in de tijd.
Wat stelt de horizontale as voor?
Meestal de tijd: uren, dagen, maanden of jaren.
Hoe lees je een waarde af?
Vertrek op de horizontale as, ga omhoog tot de lijn en lees af op de verticale as.
Wat betekent een dalende lijn?
Dat de grootheid afneemt.
Wanneer kies je beter een staafdiagram?
Om categorieën te vergelijken die geen volgorde in de tijd hebben.
In welk leerjaar?
Lezen in het 5e leerjaar, tekenen in het 6e leerjaar.
Mag je de punten van een staafdiagram verbinden?
Nee: je verbindt punten alleen als de gegevens elkaar in de tijd opvolgen.
Moet de verticale as altijd bij 0 beginnen?
In de lagere school is dat beter, zodat veranderingen niet groter lijken dan ze zijn.
Hoe schat je een waarde tussen twee punten?
Kijk waar de lijn tussen de twee punten loopt, wetende dat het een schatting is.
Wat is het verschil met een staafdiagram?
Een staafdiagram vergelijkt categorieën; een lijndiagram toont een verloop in de tijd.
Kun je een lijndiagram op de computer maken?
Ja, met een rekenblad: typ de tabel en kies “lijndiagram”.